على علیه السلام و احتجاج به حدیث غدیر

گاهى مى پرسند: چرا على علیه السلام در اثبات حقانیت خویش به حدیث واضح و غیر قابل انکار غدیر استدلال نکرده است؟ این سؤال ظاهرا از سوى مخالفین آن حضرت به صورتى زیرکانه شیوع یافته است؛ چرا که امام على علیه السلام در هر فرصت ممکن به حدیث غدیر و ماجراى آن اشاره کرده و وصایت و خلافت بلافصل خویش را بعد از نبى مکرم اسلام صلى الله علیه و آله اثبات نموده است؛ به عنوان نمونه به موارد زیر توجه کنید:

1. على علیه السلام هنگامى که به اجبار در مراسم بیعت با خلیفه اول حاضر شده بود، به حدیث غدیر استناد کرد و فرمود: «یَا مَعَاشِرَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنْصَارِ أَنْشُدُکُمْ بِاللَّهِ أَ سَمِعْتُمْ رَسُول اللَّهِ صلى الله علیه و آله یَقُولُ یَوْمَ غَدِیرٍ کَذَا وَ کَذَا؛ اى جمعیت مهاجر و انصار! شما را به خدا سوگند مى دهم، آیا شنیدید که رسول خدا صلى الله علیه و آله در روز غدیر [در مورد ولایت و رهبرى من[ چنین و چنان گفت؟» و آن گاه تمام موارد خطبه پیامبر صلى الله علیه و آله را درباره وصایت و جانشینى خویش بعد از نبوت بیان کرد.

2. ابن عباس مى گوید: على علیه السلام در هنگام خلافت خویش روزى در اجتماع بزرگ مردم کوفه به حدیث غدیر استناد کرد و با مردم اتمام حجت نمود. آن حضرت در آن خطابه مهم خویش فرمود: تمام فرد فرد مسلمانان را که در روز غدیر حضور داشتند، به خدا سوگند مى دهم، آیا شنیدید آنچه را که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله درباره من در خطابه غدیر خم بیان کرد؟ هفده نفر از سرشناسان و اصحاب پیامبر صلى الله علیه و آله از میان جمع به پا خاستند و گفتند: آرى! ما شاهد بودیم هنگامى که حضرت محمد صلى الله علیه و آله در غدیرخم دست تو را گرفت و فرمود: اى مردم! آیا مى دانید که من از خود شما بر شما اولویت دارم؟ گفتند: بلى. در آن هنگام پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِیٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ؛ هر کس من مولاى او هستم، این على هم مولاى اوست. خدایا! دوست بدار هر کس که او را دوست مى دارد و دشمن بدار هر کس که او را دشمن مى دارد!»

3. امام بار دیگر در مسجد مدینه جایگاه خویش را در حکومت اسلامى تبیین کرد و با بیان حقانیت خود، فرمود: «مگر رسول خدا صلى الله علیه و آله در روز غدیرخم حجت را بر مردم تمام نکرد؟ و مگر جاى عذرى براى مردم باقى مانده است؟»

4. در خطبه «وسیله» نیز حضرت به حدیث غدیر و آیه اکمال دین استناد کرد. آن حضرت 7 روز پس از وفات پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله خطبه اى بسیار طولانى ایراد کرده، در فرازى از آن فرمود: «وقتى گروهى گفتند: ما بعد از پیامبر صلى الله علیه و آله رهبران مردم هستیم، رسول خدا صلى الله علیه و آله براى حجة الوداع از مدینه خارج شد و پس از اعمال حج به وادى غدیر خم رفت و فرمان داد چیزى مانند منبر برایش تهیه کنند. سپس بالاى آن رفت و بازوى مرا گرفت و بلند کرد و آن گاه جمله معروف خود «مَنْ کُنْتُ...» را به همه مسلمانان رسانید.»

5. آن حضرت در شوراى شش نفره منتخبِ خلیفه دوم نیز به حدیث غدیر احتجاج کرد.

همچنین امام على علیه السلام براى طلحه قبل از آغاز جنگ جمل، در صفین براى فرستادگان معاویه، در مسجد کوفه، در میدان کوفه، پس از جنگ نهروان و در موارد متعدد دیگرى به حدیث غدیر استناد جسته است.
حضرت فاطمه علیهاالسلام

دختر گرامى رسول خدا صلى الله علیه و آله حضرت فاطمه زهراء علیهاالسلام نیز که خود حضور حماسى در ماجراى مهم غدیر داشته است، بارها به این دلیل متیقن ولایت استناد کرد و اتمام حجت نمود. آن حضرت در ضمن گفتارى، مسلمانان خفته را مورد خطاب قرار داد و یادآور شد: «اَنَسیتُم قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله علیه و آله یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ؛ آیا سخنان رسول خدا صلى الله علیه و آله را در روز غدیر خم فراموش کردید که [فرمود:] هر که را من مولاى اویم، پس على مولاى اوست؟»

حضرت زهراء علیهاالسلام سپس عذرها و بهانه هاى واهى عده اى از مسلمانان سست عنصر را رد نمود و اضافه کرد: «پس از غدیر خم خداوند براى هیچ کس عذر و بهانه اى باقى نگذاشته است.»

هنگامى که مهاجرین و انصار در عذرخواهى و پوزش اصرار مى ورزیدند، دختر پیامبر صلى الله علیه و آله آنان را سرزنش کرد و گفت: «دور شوید و مرا به حال خودم واگذارید! پس از کوتاهى و سهل انگارى، دیگر جایى براى عذر خواهى باقى نمانده است. آیا پدرم پس از حادثه با شکوه غدیر براى سکوت، بى تفاوتى و پوزش راهى باقى گذاشت؟»

و آن گاه که کودتا گران سقیفه تصمیم گرفتند به خانه ولایت هجوم برند و مردم فریب خورده در اطراف خانه على علیه السلام گرد آمدند، حضرت زهراء علیهاالسلام از خانه بیرون آمد و در کنار درِ ورودى منزل ایستاد و خطاب به مردم کوچه و بازار فرمود: «من ملتى را مثل شما نمى شناسم که این گونه عهد شکن و بد برخورد باشند. جنازه رسول خدا صلى الله علیه و آله را بر روى دست ما گذاشتید و رها کردید. عهد و پیمانهاى بین خود را شکستید و ولایت و رهبرى على علیه السلام و ما اهل بیت را انکار کردید و حق مسلم ما را باز نگرداندید. گویا از آنچه رسول خدا صلى الله علیه و آله در روز غدیرخم فرمود، آگاهى ندارید!

سوگند به خدا! رسول گرامى اسلام صلى الله علیه و آله در آن روز، ولایت و رهبرى امام على علیه السلام را مطرح کرد و از مردم بیعت گرفت تا امید شما فرصت طلبان تشنه قدرت را قطع کند؛ ولى شما رشته هاى پیوند معنوى میان پیامبر صلى الله علیه و آله و خودتان را پاره کردید. این را بدانید که خداوند در دنیا و آخرت بین ما و شما داورى خواهد کرد.»

حضرت زهراء علیهاالسلام از همان لحظه هاى آغازین اعلام ولایت امیر مؤمنان علیه السلام در غدیر خم و تحقق بیعت عمومى براى رهبرى على علیه السلام از پیمان شکنى و دورویى مخالفان غدیر، آگاهى داشت. آن گاه که حارث بن نعمان مخالفت کرد و گفت: خدایا! اگر ولایت على علیه السلام به حق از طرف تو اعلام شده، سنگى بر من فرود آید و به زندگى ام خاتمه دهد. عذاب الهى نازل گشت و فورا سنگى از آسمان فرود آمد و او را کشت. در آن حال، حضرت زهراء علیهاالسلام با روشن بینى ویژه خود خطاب به على علیه السلام گفت: «اى ابوالحسن! آیا گمان مى کنى در مخالفت با غدیر این مرد تنهاست؟ سوگند به خدا! او پیشگام گروهى است که هنوز نقاب چهره شان فرو نیفتاده است و هر گاه فرصت یابند، مخالفت خود را آشکار خواهند ساخت.»
امام حسن مجتبى علیه السلام

امام حسن مجتبى علیه السلام نیز به نوبه خود براى اثبات حقانیت اهل بیت علیهم السلام و خلافت بلافصل پدر گرامى اش على علیه السلام به ماجراى غدیر و آیات و روایات در موارد متعددى اشاره کرده است. ابوالعباس بن عقده از دانشمندان اهل سنت در این زمینه مى نویسد:

حسن بن على علیه السلام پس از موافقت در صلح معاویه، براى روشن شدن اذهان عمومى خطبه اى خواند. آن حضرت بعد از حمد و ثناى الهى و تبیین جایگاه رسالت حضرت محمد صلى الله علیه و آله ، به فضائل و مناقب اهل بیت علیهم السلام پرداخته، فرمود: «ما اهل بیتى هستیم که خداوند متعال ما را به اسلام گرامى داشت و از میان سایرین برگزیده و از ما پلیدى و آلودگیها را دور گردانیده و پاک و مطهرمان قرار داده است. از زمان آدم تا زمان جدّ من، حضرت محمد صلى الله علیه و آله مردم دو گروه نشدند، مگر آنکه ما را در بهترین آن دو گروه قرار داد. هنگامى که خداوند به پیامبرش دستور داد مردم را به سوى خدا دعوت کند، پدرم اولین کسى بود که خدا و رسول صلى الله علیه و آله را اجابت کرد و اول کسى بود که ایمان آورد.»

و در ادامه فرمود: «این امت از جدّ من شنیدند که در مورد على علیه السلام فرمود: «أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِیَّ بَعْدِی؛ تو نسبت به من همانند هارون نسبت به موسى هستى، جز اینکه بعد از من پیامبرى نخواهد بود.» این امت دیدند و شنیدند که پیامبر صلى الله علیه و آله در روز غدیر خم دست پدرم على علیه السلام را گرفت و فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ!» و سپس به آنان فرمود: حاضرین به غایبین اطلاع دهند.»
احتجاج امام حسین علیه السلام به حدیث غدیر

سلیم بن قیس هلالى در پیرامون سخت گیریها و مزاحمتهاى خصمانه معاویة بن ابى سفیان بر شیعیان و وابستگان على علیه السلام بعد از شهادت آن حضرت، سخنان جامعى ایراد کرده، مى گوید:

دو سال قبل از مرگ معاویه، حسین بن على علیهماالسلام به همراه عبد الله بن عباس و عبد الله بن جعفر و گروهى از بنى هاشم و شیعیانش براى زیارت خانه خدا به مکه مشرف شد و در آنجا گروه دیگرى نیز از تابعین انصار و مسلمانان پاکدامن را گرد آورد و سایر حجاج را نیز به یک همایش عمومى دعوت کرد و سخنان مبسوط و روشنگرانه اى درباره شخصیت مولاى متقیان على علیه السلام بیان فرمود. امام حسین علیه السلام بعد از ذکر ثناى الهى به جنایات معاویه اشاره کرد و فرمود:

«شما فهمیدید که این ستمگر جنایتکار (معاویه) چه بر سر ما و شیعیان ما آورد! خبرهاى ظلم و تعدى او در این مورد به همه شما رسیده است. من مى خواهم از شما سؤالى بکنم؛ اگر صداقت و راستى مرا پذیرفتید، مرا تصدیق کنید و اگر بر خلاف حقیقت چیزى از من شنیدید، مرا تکذیب نمایید! سخنان مرا بشنوید و گفتار مرا بنویسید و سپس در مراجعت به شهر و دیار خود به انسانهاى حقیقت جو و پاک سرشت و مورد اعتماد برسانید!»

حضرت در ادامه آیاتى را که در مورد اهل بیت علیهم السلام نازل شده، تلاوت کرد و توضیح و تفسیر آنها را بیان فرمود. آن گاه به ماجراى غدیر اشاره کرد و در مورد ولایت على علیه السلام فرمود: «شما را به خدا سوگند مى دهم، آیا آگاهى دارید که رسول خدا صلى الله علیه و آله على علیه السلام را در روز غدیرخم به رهبرى امت و جانشینى خویش منصوب کرد؟ و ولایت او را با جمله معروف خود اعلام و تأکید کرد: حاضرین به غائبین اطلاع دهند؟ همه گفتند: بلى، به خدا که ما از این جریان باخبریم.»

امام در سخنان ارزنده دیگرى نیز شخصیت امام على علیه السلام را از دیدگاه رسول خدا صلى الله علیه و آله بررسى کرده و شناسانده و در فرازى از سخنانش به شأن نزول آیه بلاغ پرداخته، سخن پیامبر صلى الله علیه و آله را خطاب به على علیه السلام نقل کرد که «خداى بزرگ وقتى در این آیه فرمود: «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ»؛ «اى پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده ابلاغ کن!» یعنى ولایت تو را یا على! باید ابلاغ مى کردم و خدا به من فرمود: اگر امروز ولایت على را ابلاغ نکنى، رسالت خود را به پایان نرسانده اى. و اگر در روز غدیر ولایت تو را ابلاغ نمى کردم، اعمال گذشته ام نابود شده؛ چرا که هر کس خدا را بدون ولایت تو ملاقات کند، اعمال گذشته اش نابود شده است. این وعده حتمى خدا به من است.»
امام سجاد علیه السلام

امام سجاد علیه السلام سخن رسول خدا صلى الله علیه و آله را در روز غدیرخم که فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ» این گونه تفسیر فرمود: «یعنى به مردم خبر داد که امام و رهبر مردم بعد از رسول خدا صلى الله علیه و آله ، على علیه السلام است.»
امام باقر علیه السلام

امام باقر علیه السلام نیز بر اهمیت حادثه غدیر تأکید کرد و به ابان بن تغلب فرمود: «اى ابا سعید! مقصود پیامبر صلى الله علیه و آله از جمله معروف خود که در روز غدیر خم اعلام کرد، این است که امیر مؤمنان در میان مردم جانشینِ من خواهد بود.»

همچنین آن حضرت روزى در جمع یاران خویش که فضل بن یسار، بکیر بن اعین، محمد بن مسلم، برید بن معاویه و ابو الجارود نیز در میان آنان دیده مى شدند، ولایت على علیه السلام را تشریح کرد و با اشاره به حادثه تاریخى غدیر فرمود: «خداوند پیامبرش را به ولایت على علیه السلام مأمور کرد و این آیه شریفه را نازل فرمود: «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُوءْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ» با نزول آیه فوق، ولایت اولى الامر واجب گردید ولکن عده اى نفهمیدند اولى الامر چه کسانى هستند؟ خداوند به محمد صلى الله علیه و آله دستور داد تا آن را توضیح دهد و همانند نماز و زکات و روزه و حج، مصادیق خارجى آن را روشن سازد. در آن هنگام، اضطراب او را فرا گرفت و از تکذیب گروهى و خروج عده اى از دین اسلام به واسطه نپذیرفتن این فرمان ترسید و به خداوند پناهنده شد. خداوند نیز براى آرامش و اطمینان خاطر رسولش آیه بلاغ [یعنى] «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغ ما اُنْزِلَ اِلَیْکَ» را نازل کرد. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله نیز از دستور خداوند متعال اطاعت کرد و در غدیرخم فرمان داد تا مردم و زائرین خانه خدا اجتماع و به دستور الهى گوش کنند. آن گاه على بن ابى طالب علیه السلام را ولى و سرپرست مردم بعد از خود قرار داد و امر کرد آنان که در آنجا حاضرند، به دیگران نیز این حکم الهى را بیان کنند.»

آن حضرت آن چنان مسئله غدیر و اهمیت آن را مورد تأکید و عنایت قرار مى داد که در جلسات او موضوع غدیر معمولاً مطرح مى شد. کمیت بن زید اسدى شاعر اهل بیت علیهم السلام در یکى از آن جلسات، قصیده بلیغ خود را در زمینه غدیر انشاء کرد.
امام صادق علیه السلام

زید شحام در محضر حضرت صادق علیه السلام بود که مردى معتزلى از امام علیه السلام درباره سنت پرسید. حضرت در پاسخ فرمود: «حکم هر چیزى که فرزند آدم به آن نیاز دارد، در سنت خدا و پیامبر صلى الله علیه و آله بیان شده است و اگر سنت خدا و رسول صلى الله علیه و آله نبود، خداوند هرگز بر بندگان احتجاج نمى کرد.» آن مرد پرسید: خداوند با چه چیزى بر ما احتجاج خواهد کرد؟ حضرت صادق علیه السلام فرمود: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً». بدین وسیله ولایت را تمام گردانید و اگر سنت یا فریضه تمام نبود، خدا به آن احتجاج نمى کرد.»

در روایتى دیگر، احتجاج امام ششم علیه السلام به ماجراى غدیر این گونه ترسیم شده است: حسّان جمّال مى گوید: همراه امام صادق علیه السلام از مدینه به مکه مسافرت کردم. در نزدیکى میقات جحفه چون به مسجد غدیر رسیدیم، امام علیه السلام به جانب چپ مسجد نگریسته، فرمود: «آنجا محل قدمهاى پیامبر صلى الله علیه و آله است؛ مکانى است که پیامبر خدا صلى الله علیه و آله در روز غدیر على علیه السلام را جانشین معرفى کرد و فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ.» آن گاه امام علیه السلام به جانب دیگر نگاه کرد و فرمود: «محل استقرار خیمه هاى ابى فلان و فلان و سالم غلام ابو خدیفه و ابو عبیده جراح نیز در آنجا بود. گروهى از مردم چون على علیه السلام را بر روى دست پیامبر صلى الله علیه و آله دیدند، با حسادت بر وى نگریستند و به یکدیگر مى گفتند: به دو چشم او (پیامبر) نگاه کنید! چگونه همانند دیوانه به اطراف خویش مى نگرد و قرار ندارد! در این هنگام، جبرئیل علیه السلام نازل شد و این آیه را بر رسول خدا صلى الله علیه و آله آورد: «وَ إِنْ یَکادُ الَّذینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصارِهِمْ لَمّا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ وَ ما هُوَ إِلاّ ذِکْرٌ لِلْعالَمینَ»؛ «کافران هنگامى که آیات قرآن را شنیدند، نزدیک بود با چشم زخم خود تو را از بین ببرند و آنها مى گفتند: او واقعا دیوانه است؛ در حالى که آیات قرآن جز مایه بیدارى براى جهانیان نیست.»
امام کاظم علیه السلام

حضرت موسى بن جعفر علیهماالسلام نیز در مناسبتها و فرصتهاى به دست آمده، به حدیث غدیر و ماجراى شورانگیز و تاریخى آن اشاره مى کرد و مردم را از حقیقت ماجرا مطلع مى ساخت. عبد الرحمن بن حجاج از جمله افرادى است که امام در سخنانش او را از این حقیقت مسلّم تاریخى آگاه کرد. عبد الرحمن براى خداحافظى به خاطر سفر به مکه نزد امام کاظم علیه السلام آمد و از نماز در مسجد غدیرخم پرسید. امام فرمود: «صَلِّ فِیهِ فَاِنَّ فِیهِ فَضْلاً وَ قَدْ کَانَ اَبِى یَأْمُرُ بِذَلِکَ؛ در آن مکان [مقدس] نماز بخوان که فضیلتى بس عظیم دارد و پدرم همواره به نماز خواندن در آنجا دستور مى داد.»
امام رضا علیه السلام

احمد بزنطى از یاران امام رضا علیه السلام سخنان آن بزرگوار را در احتجاج و اهتمام به ماجراى غدیر چنین نقل کرده است:

روزى به همراه گروه بسیارى در منزل حضرت على بن موسى الرضا علیهماالسلام بودم. سخن از غدیر و اهمیت آن به میان آمد. برخى آن را از شعائر اسلامى دانستند و عده اى نیز چنین مناسبتى را انکار کردند. بعد از گفتگوى دیگران، حضرت رضا علیه السلام لب به سخن گشود و فرمود: «آسمانیان روز غدیر را بهتر از اهل زمین مى شناسند. خداوند در بهشت برین کاخ با عظمتى را براى خود اختصاص داده است. این قصر بهشتى تمام زیباییهاى عالم را در خود دارد. روز غدیر، درب این قصر بزرگ باز مى شود. فرشتگان و اهل آسمانها تسبیح گویان به آنجا داخل مى شوند و در فضاى معطر و نورانى اش به نام فاطمه زهراء علیهاالسلام به یکدیگر هدیه مى دهند. چون روز غدیر به پایان مى رسد، به فرشتگان گفته مى شود: به جایگاههاى خویش برگردید! شما تا سال آینده مثل چنین روزى از اشتباه و لغزش در امان خواهید بود و بدانید همه این عطایا و موهبتهاى الهى به خاطر عظمت پیامبر ما محمد صلى الله علیه و آله و وصى او على بن ابى طالب علیه السلام است.»

امام در ادامه سخن خویش خطاب به ابى نصر بزنطى فرمود: «اى فرزند ابو نصر! هر جا که باشى روز غدیر به سمت مرقد مطهر امیر مؤمنان على علیه السلام بشتاب! چرا که خداوند متعال گناهان شصت ساله زائران با ایمان آن گرامى را مى بخشد. در روز غدیر به برادران دینى خود اکرام و احسان کن و مردان و زنان با ایمان را خوشحال و مسرور گردان!»
امام جواد علیه السلام

امام جواد علیه السلام نیز براى احیاى حماسه غدیر اهتمام جدّى داشت. ابن ابى عمیر مى گوید: حضرت جواد علیه السلام در تفسیر آیه شریفه «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ»؛ «اى اهل ایمان! به عهدهاى خود وفا کنید!» فرمود: «رسول خدا صلى الله علیه و آله در ده مورد براى خلافت على علیه السلام از مردم پیمان گرفت و به دنبال آن خداوند براى تثبیت و تأکید خلافت على علیه السلام فرمود: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُود»؛ یعنى به پیمانهایى که در مورد امیر المؤمنین علیه السلام با شما بسته شده، وفادار باشید!»
امام هادى علیه السلام

هنگامى که معتصم عباسى امام هادى علیه السلام را در روز غدیر احضار کرد، آن حضرت در آن موقعیت حساس به زیارت جد بزرگوارش امام على علیه السلام شتافت و با نواى ملکوتى و عبارات خویش، فضائل و مناقب على علیه السلام را بار دیگر در خاطره ها زنده کرد. محتواى این زیارت درباره فرهنگ غدیر و زندگى ارزشمند و با شکوه امیر مؤمنان على علیه السلام است. در این زیارت، محورهاى مهم امامت مورد توجه و تأکید امام هادى علیه السلام قرار گرفته است. فضائل على علیه السلام در قرآن، از جمله آیات ولایت، شراء، بلاغ، جهاد و سایر آیاتى که به عظمت کمالات امیر مؤمنان علیه السلام اشاره دارد، در فرازهاى آن مطرح گردیده است. از همه مهم تر پرداختن به واقعه تاریخى و حماسى غدیر است.

در بخشى از آن، امام هادى علیه السلام خطاب به جدّ بزرگوارش امیر مؤمنان علیه السلام عرض مى کند: «أَشْهَدُ یَا أَمِیرَ الْمُوءْمِنِینَ أَنَّ الشَّاکَّ فِیکَ مَا آمَنَ بِالرَّسُولِ الْأَمِینِ وَ أَنَّ الْعَادِلَ بِکَ غَیْرَکَ عَائِدٌ عَنِ الدِّینِ الْقَوِیمِ الَّذِی ارْتَضَاهُ لَنَا رَبُّ الْعَالَمِینَ وَ أَکْمَلَهُ بِوَلَایَتِکَ یَوْمَ الْغَدِیرِ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ الْمَعْنِیُّ بِقَوْلِ الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ وَ أَنَّ هذا صِراطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ؛ اى امیر مؤمنان! شهادت مى دهم که هر کس در مورد [امامت] تو تردید داشته باشد، به رسول اکرم صلى الله علیه و آله که امین خداوند است، ایمان نیاورده و کسى که از ولایت تو به سوى غیر تو عدول کند، از دین استوار خداوند ـ که پروردگار جهانیان براى ما برگزیده و در روز غدیر با ولایت تو آن را کامل کرده ـ برگشته است و گواهى مى دهم که معنى این آیه تو هستى که فرمود: این راه مستقیم من است. از آن پیروى کنید و راههاى دیگر را پیروى نکنید!»

و این گونه امام هادى علیه السلام با حماسه جاویدان غدیر بر مخالفان احتجاج کرد و به خلیفه ستمگر عباسى فهماند که حکومت اسلامى باید بر محور فرهنگ غدیر که همان رهبرى امامان معصوم علیهم السلام است، اداره شود و غیر این مسیر به بیراهه و خروج از اسلام منتهى خواهد شد. امام در ادامه فرمود:

«خداوند متعال به پیامبرش وحى کرد: «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّاسِ»؛ «اى پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده، به مردم برسان! و اگر این عمل را انجام ندهى، رسالت او را انجام نداده اى. خداوند تو را از خطرات احتمالى مردم، نگاه مى دارد.» آن حضرت نیز تمام سختیها، مشکلات و ناراحتیها را به جان خرید و پیام الهى را به مردم ابلاغ کرد. سپس از آنان پرسید: آیا من پیام خدا را به شما رساندم؟ همگى گفتند: آرى. پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: خدایا! شاهد باش! سپس به مردم فرمود: آیا من براى اهل ایمان از خودشان برتر نیستم؟ گفتند: بلى، اى رسول خدا! آن گاه به دستور خداوند متعال دست او (على علیه السلام ) را گرفت و فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِیٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ.» فقط عده اندکى به این فرمان خدا و پیامبر صلى الله علیه و آله ایمان آوردند و بسیارى به خسران ابدى گرفتار آمدند.»
امام حسن عسکرى علیه السلام

علامه مجلسى در کتاب ارزشمند بحارالانوار مى نویسد: حسن بن طریف به امام عسکرى علیه السلام نامه اى نوشت و درباره معنى کلام معروف رسول الله صلى الله علیه و آله در روز غدیر ـ مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ ـ سؤال کرد. امام فرمود: «مقصود پیامبر صلى الله علیه و آله از این جمله قرار دادن نشانه اى بود تا حزب خدا از دیگر احزاب ساختگى و غیر الهى جدا گردد و در زمان اختلاف، حزب الله شناخته شود.»

در روایتى دیگر، امام عسکرى علیه السلام با استناد به آیه اکمال به اثبات حماسه غدیر پرداخته، به اسحاق ابن اسماعیل نیشابورى مى نویسد: «خداوند متعال با رحمت و نعمتهاى بى کران خویش واجبات شرعى را بر شما مقرر کرد و این عمل خداوند نه به خاطر نیاز به شما، بلکه رحمت و لطفى بود که برایتان عنایت کرد. خدایى که جز او معبودى نیست، با این کار خود خواست تا پاکان از بد سیرتان جدا گردند و اندرون شما آزموده شود تا شما به سوى رحمت او بشتابید و درجات و منازل شما در بهشت معلوم گردد. به همین جهت، حج، عمره، اقامه نماز، پرداختن زکات، گرفتن روزه و عشق به ولایت را به شما واگذار کرد و بدین گونه درى موسوم به فرائض فرا رویتان نهاد تا کلید راه شما به سوى پروردگارتان باشد.

اگر محمد صلى الله علیه و آله و جانشینان او از فرزندانش نبودند، شما همانند حیوانات حیران و سرگردان مى ماندید و هیچ واجبى از فرائض شرعیه را یاد نمى گرفتید. اساسا مگر ممکن است به یک مکانى بدون عبور از درب آن وارد شد! هنگامى که خداوند متعال با برانگیختن اولیاى خویش بعد از رسول خدا صلى الله علیه و آله بر شما منت نهاد و نعمت خود را کامل گردانید، فرمود: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً»؛ «امروز دین شما را کامل کردم و نعمتم را برایتان تمام نمودم و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما راضى شدم.»

و متقابلاً بر گردن شما نسبت به اولیایتان حقوقى مشخص کرد و شما را در اداى آن امر فرمود تا همسران، اموال، خوراک و پوشاکتان بر شما حلال باشد.»
امام زمان علیه السلام

امامت و پیشوایى دوازده معصوم علیهم السلام بر امت مسلمان در روز غدیر توسط خاتم الانبیاء صلى الله علیه و آله با اعلام امامت على علیه السلام آغاز گردید و در وجود مقدس حضرت مهدى علیه السلام به عنوان خاتم الاوصیاء پایان مى پذیرد؛ چرا که ظهور حضرت مهدى علیه السلام تجلى پیام غدیر و اجراى کامل فرامین خداوند در روز غدیر محسوب مى شود. همچنان که در این مقاله ملاحظه شد، هر یک از معصومین علیهم السلام به نوبه خود در احیاى فرهنگ غدیر که همان پیشوایى معصومین علیهم السلام بر امت مسلمان مى باشد، تلاش کرده اند. اوج ارتباط غدیر را با فرهنگ مهدویت مى توان در فرازهایى از دعاى ندبه به نظاره نشست. در بخشى از دعاى ندبه در مورد عظمت غدیر مى خوانیم: «فَلَمَّا انْقَضَتْ أَیَّامُهُ أَقَامَ وَلِیَّهُ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ صَلَوَاتک عَلَیْهِمَا وَ آلِهِمَا هَادِیاً إِذْ کَانَ هُوَ الْمُنْذِرَ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ فَقَالَ وَ الْمَلَأُ أَمَامَهُ مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ وَ قَالَ مَنْ کُنْتُ اَنَا وَلِیَّهُ فَعَلِیٌّ أَمِیرُهُ؛ زمانى که مدت عمر پیامبر صلى الله علیه و آله به پایان رسید، [به دستور خداوند] وصى خود على بن ابى طالب را ـ که درود خداوند بر آن بزرگواران و خاندانشان باد! ـ به [جانشینى خود و [هدایت مردم انتخاب کرد و چون او منذر بود و براى هر قومى هادى هست، پس رسول خدا صلى الله علیه و آله در حالى که همه امت در پیش رویش بودند، فرمود: هر کس را من پیشوا بوده ام، پس از من على او را رهبر خواهد بود. خدایا! دوست بدار، هر کسى که على را دوست دارد و دشمن دار آن که با على دشمنى کند و یارى کن هر کسى که على را یارى کند و خوار گردان هر کسى که على را خوار کند! و باز فرمود: هر کس را من ولىّ او هستم، على امیر [و فرمانده [اوست.»
به نقل از حوزه نت

شما در اين سايت عضو نيستيد و نمي توانيد فايلي دانلود کنيد. لطفاً در اين سايت عضو شويد.